Plak Rehberi

Son güncelleme: 21 Ekim 2026

Bu plak rehberi, dolabın alt rafında, bodrumdaki kolide ya da dedenizden kalan radyo-pikabın yanında duran eski plakların ne olduğunu ve değerini neyin belirlediğini anlamanız için hazırlandı. Taş plak, 45'lik ve LP arasındaki farkı, etiket ve matris numarası okumayı, orijinal baskı ile yeniden baskıyı ayırmayı bu eski plak rehberinde adım adım anlatıyoruz. Plak koleksiyonlarında değer, çoğu zaman şarkıdan çok baskının kendisindedir.

Rehberde plak türlerini, Türkiye'de plağın kısa tarihini, hangi plakların koleksiyoncular tarafından aranır olduğunu, kondisyon derecelendirmesini, doğru fotoğraf çekimini, koruma ve saklamayı ve bir sözlüğü bulacaksınız. Eski plak rehberimiz bilgilendirme amaçlıdır; kesin değer için parçanın görülmesi gerekir. Plaklarınızı satmayı düşünüyorsanız fotoğraflarını plak alanlar sayfamızdan gönderip ücretsiz ekspertiz alabilirsiniz. Teklifimizi kabul ederseniz ödemeyi aynı gün nakit yaparız; teklifimiz sizi bağlamaz. Satmadan önce plakları yıkamayın, etiketlerini ovmayın, kapaklarını yapıştırmayın.

WhatsApp'tan fotoğraf gönderin

İçindekiler

Plak nedir? Plak rehberinin temel bilgileri
Eski plak rehberi: plak türleri
Taş plak ve vinil plak arasındaki farklar
Plağın kısa tarihi
Türkiye'de plak: kısa bir bakış
Plak firmaları ve etiketlerin anlattıkları
Hangi eski plaklar aranır?
Plağı tanımak: etiket, ölü alan ve kapak
Orijinal baskı mı, yeniden baskı mı?
Kondisyon: plağın durumu nasıl derecelendirilir?
Plağın değerini ne belirler?
Fiyat basamakları: yaklaşık bir çerçeve
Plak koleksiyonunu adım adım değerlendirmek
Plaklar çalınabilir mi, denemeli miyim?
Plakları koruma ve saklama
Satmadan önce temizlik: neden yapmamalısınız?
Gramofon, pikap ve ses cihazları
Plak ve kâğıt koleksiyonlarının yakın dünyası
Hukuki ve etik notlar
Miras kalan plak koleksiyonlarıyla ne yapmalı?
Örnek durumlar
Plak satarken en sık yapılan hatalar
Satmayı düşünüyorsanız
Plak terimleri sözlüğü
Sık sorulan sorular
Sonuç: Plağınızın gerçek değerini öğrenin

Plak nedir? Plak rehberinin temel bilgileri

Plak, ses titreşimlerinin bir disk yüzeyindeki spiral oluğa kaydedildiği ve bir iğne yardımıyla yeniden dinlenebildiği ses kayıt ortamıdır. Dönen diskin üzerindeki iğne, oluğun içindeki girinti ve çıkıntıları izler; bu titreşimler elektrik sinyaline, oradan hoparlörde sese dönüşür. Kaset ve CD gibi sonraki ortamlardan farkı, kaydın disk yüzeyine fiziksel olarak oyulmuş olması ve bu yüzden yüzeydeki her çizik, çatlak ve aşınmanın sese ve değere doğrudan yansımasıdır.

Bu plak rehberinin işi, elinizdeki diske baktığınızda ne gördüğünüzü anlamanızı sağlamaktır. Bir plak aynı anda üç ayrı nesnedir: müziğin kaydı, bir baskı ürünü ve bir grafik eser. Değer çoğu zaman bu üçünün kesişiminde oluşur. İçindeki şarkı çok sevilen bir şarkı olabilir ama baskı yaygın ve kondisyon zayıfsa değer sınırlı kalır. Tersine, az bilinen bir sanatçının düşük tirajlı bir 45'liği, kapağı ve diskiyle iyi korunmuşsa ciddi ilgi görebilir.

"Plak" sözcüğü gündelik dilde üç farklı nesneyi birden anlatır: kırılgan taş plağı, küçük 45'liği ve albüm formundaki LP'yi. Bu eski plak rehberinde önce bu üç türü ayırıyor, sonra her birinin kendine özgü değerleme kurallarını anlatıyoruz.

Eski plak rehberi: plak türleri

Plakları ayırt etmenin ilk yolu çap, devir sayısı ve malzemedir. Bu üçü, plağın yaklaşık döneminin ve tür grubunun hızlı bir göstergesidir.

Taş plak (78 devirlik plak)

Halk arasında "taş plak" denen bu plaklar yaklaşık dakikada 78 devirle dönecek biçimde üretilmiştir. Malzemeleri çoğunlukla şellak denen doğal reçine ile dolgu maddelerinin sert ve kırılgan karışımıdır. "Taş" sözcüğü hem ağırlıklarına hem sertliklerine işaret eder. Çoğunlukla 25 santimetre (10 inç) çapındadırlar; 30 santimetrelik (12 inç) daha büyük örnekleri de vardır. Bir yüzde on inçlik plakta yaklaşık üç dakikalık tek bir parça bulunur. Bu plak rehberinde taş plak ayrıca dikkatle ele alınır, çünkü hata payı en yüksek türdür.

Taş plaklar ses kaydının ilk döneminin ürünleridir ve çoğu zaman en erken, dolayısıyla en nadir kayıtları taşır. Aynı zamanda en kırılgan olanlardır; düştüklerinde parçalanır, yanlış saklandıklarında çatlar ya da eğrilirler. Modern pikapla çalmak için özel (geniş uçlu) bir iğne gerekir; yanlış iğne hem plağı hem iğneyi aşındırır. Bu yüzden değerli görünen bir taş plağı "denemek için" çalmayın.

45'lik plak (7 inç, single)

Küçük ve ortası büyük delikli bu plaklar dakikada 45 devirle döner. Her yüzünde genellikle bir şarkı vardır: bir A yüzü, bir B yüzü. İki yüzünde ikişer parça bulunan 7 inçlik plaklara EP (extended play) denir. Türkiye'de özellikle 1960'lı ve 1970'li yıllarda pop, arabesk, Anadolu rock ve halk müziği şarkıları 45'lik olarak çok yaygın biçimde yayımlandı. Kapakları çoğunlukla sade, bazen dönemin fotoğraflarıyla süslüdür. Kapağı korunmuş 45'likler koleksiyonda ayrıca değer kazanır. Plak rehberimizde 45'likler için özel bir değerleme notu vardır: kapağı ve etiketi birlikte okuyun.

45'liklerin avantajı, az yer kaplamaları ve çok sayıda sanatçıyı kapsamalarıdır. Dezavantajı, ucuz kâğıt kapakların ve ince diskin kolay yıpranmasıdır. Orta deliğin genişletilmiş ya da etiketin yırtılmış olması değeri ciddi biçimde düşürür.

LP (33 devirlik uzun çalar plak)

LP, "long play" yani uzun çalan plak demektir. 30 santimetre (12 inç) çapında ve dakikada 33 devirle (yaklaşık 33⅓) dönen bu plaklarda her yüzde yaklaşık yirmi ile yirmi beş dakikalık müzik yer alır. Albüm kavramı bu formatla yerleşti. LP üretimi Türkiye'de yaygın olarak 1960'lardan itibaren arttı, 1970'lerde ve 1980'lerin başında yoğunlaştı. Kapak tasarımı, iç kapak, bilgi kartı ve poster gibi ekler LP'lerin değerlemesinde kondisyon kadar önemli olabilir. Plak rehberi boyunca LP'lerde kapak ve ekleri diskten ayrı değerlendiririz.

Diğer biçimler

Bu üç türün dışında 10 inçlik LP'ler, tanıtım (promosyon) plakları, özel baskılar, renkli vinil baskılar ve çocuk plakları da vardır. Karşılaşılan plakların büyük çoğunluğu yukarıdaki üç gruba girer; ama farklı bir şey bulduysanız yine de fotoğraflayın. Alışılmadık biçimler bazen en nadir parçalardır. Plak rehberinin dışında kalan biçimler için de fotoğraf göndermeniz yeterlidir.

Hızlı ayırt etme tablosu

TürÇapDevirMalzemeBir yüzdeki süre

Taş plak25 cm (10 inç) ya da 30 cm≈78Şellak karışımı, sert ve kırılgan≈3 dakika (10 inç)

45'lik17,5 cm (7 inç)45Vinil≈3–5 dakika

LP30 cm (12 inç)33⅓Vinil, esnek≈20–25 dakika

Elinizde ne olduğundan emin değilseniz plağın etiketine bakın; çoğu zaman devir sayısı etikette ya da kenarda yazılıdır. Bu tablo, eski plak rehberinin geri kalanını okurken başvuracağınız kısa bir özettir.

Taş plak ve vinil plak arasındaki farklar

Bu iki türü karıştırmak değerlendirmede ciddi hatalara yol açar. Aşağıdaki farklar ayrımı kolaylaştırır: Plak rehberi okurken bu iki türü karıştırmamak gerekir.

Malzeme ve ağırlık. Taş plak sert, ağır ve kırılgandır; vinil esnektir, bükülür.
Devir sayısı. Taş plak yaklaşık 78, vinil 45 ya da 33⅓ devirdir.
Ses kalitesi ve gürültü. Taş plağın yüzey gürültüsü genellikle belirgindir; vinil daha sessizdir.
Çap. Taş plaklar çoğunlukla 25 cm'dir; vinil 45'likler 17,5 cm, LP'ler 30 cm'dir.
Kırılganlık. Taş plak düşünce parçalanır; vinil eğrilir ama kırılmaz.

Hangisine sahip olduğunuzu anlamak için plağı hafifçe ışığa tutup kenarına bakın, ağırlığını hissedin ve etikete bakın. Emin olamıyorsanız fotoğraf yeterli olur.

Plağın kısa tarihi

Ses kaydı yolculuğu on dokuzuncu yüzyılın sonlarında silindirlerle başladı. Edison'un fonografı 1877'de silindire kayıt yaptı. Düz disk üzerine kayıt fikri ise 1880'lerin sonunda Emile Berliner'in gramofonuyla ticari hâle geldi. Disk, silindire göre çoğaltmaya daha elverişliydi; bu yüzden on dokuzuncu yüzyılın sonunda ve yirminci yüzyılın başında plak endüstrisi hızla büyüdü. Bu kısa tarih, plak rehberinin diğer bölümlerinin zemini olarak okunmalıdır.

İlk kayıtlar akustik yöntemle, yani sanatçının büyük bir hunin içine seslenmesiyle yapılırdı. 1920'lerin ortasında elektrikli kayıt (mikrofon) yaygınlaştı ve ses kalitesi belirgin biçimde arttı. Taş plak dönemi 1950'lerin sonlarına doğru yerini vinile bıraktı. 1948'de LP, 1949'da 45'lik tanıtıldı; 1950'lerin sonunda stereo plaklar ticari olarak piyasaya çıktı. Sonraki on yıllarda kaset, ardından 1980'lerin başında CD, plağın yerini aldı. Son yıllarda ise plak hem koleksiyon hem dinleme biçimi olarak yeniden gündeme geldi.

Bu zaman çizelgesi bir plağın yaşını anlamak için ilk ipucudur: Taş plak ise büyük olasılıkla 1950'lerden öncesine, mono vinil LP ise 1950'ler ve 1960'lara, stereo ise çoğunlukla 1958 sonrasına aittir. Plak rehberimizin sonraki bölümleri bu çizelgeyi etiket ve matris okumasıyla birleştirir.

Türkiye'de plak: kısa bir bakış

Türkçe müziğin plağa alınması yirminci yüzyılın başlarına uzanır. Osmanlı topraklarında, özellikle İstanbul'da, müzik yaşamı çok canlıydı; saray müziği, tekke müziği, meyhane müziği, sokak şarkıları ve halk türküleri bir arada sürüyordu. Bu zenginlik uluslararası plak firmalarının dikkatini çekti.

İlk dönemde yabancı firmaların temsilcileri ve teknisyenleri İstanbul'a gelip geçici stüdyolarda kayıt yaptı. Kayıtlar çoğunlukla Avrupa'daki fabrikalarda basılıp Osmanlı pazarına geri getirildi. Bu yüzden erken dönem taş plakların etiketlerinde sık sık yabancı firma adları ve Osmanlıca ile Latin harflerinin bir arada yer aldığı yazılar görülür. İstanbul'un çok dilli yapısı plaklara da yansıdı: Türkçenin yanında Rumca, Ermenice, Ladino ve Arapça kayıtlar da yapıldı. Bu kayıtlar bugün ayrı bir koleksiyon alanıdır.

Cumhuriyet'in ilanından sonra radyo yayıncılığının başlaması ve pikap sahipliğinin yaygınlaşması plak piyasasını büyüttü. 1928'deki harf devrimiyle etiketlerdeki yazı da Latin alfabesine geçti; bu değişim bir plağın hangi döneme ait olabileceğini anlamak için kullanılan ipuçlarından biridir. Türkiye'deki dönemlere dair bu özet, plak rehberinin değerleme bölümüne zemin hazırlar.

Dönemlere göre Türkçe plak üretimi

Sınırlar kesin değildir; ama değerlemede işe yarayacak bir çerçeve sunar.

Erken dönem (1900'lerden 1920'lere): Yabancı firmaların İstanbul'da yaptığı ilk kayıtlar. Büyük bölümü klasik Türk müziği, hafız ve hanende sesleri, mehter ve bando parçaları, kanto ve türkülerden oluşur. Çok az sayıda hayatta kalmışlardır; nadir örnekler ciddi koleksiyon ilgisi görür.
İki savaş arası ve Cumhuriyet'in ilk yılları (1920'lerden 1940'lara): Yerli acentelerin ve firmaların belirdiği, radyonun yaygınlaştığı dönem. Klasik Türk müziği, halk müziği, tango ve fokstrot uyarlamaları, operet ve tiyatro şarkıları yoğun biçimde kaydedildi. Saz eserleri ve taksimler değerlidir.
Savaş sonrası ve 1950'ler: Taş plağın yavaş yavaş yerini 45'liklere ve LP'lere bıraktığı geçiş dönemi. Hem taş plaklar hem ilk vinil plaklar birlikte dolaşımdaydı.
1960'lar ve 1970'ler: Türkçe plak piyasasının en hareketli dönemi. Anadolu pop ve Anadolu rock'un doğuşu, arabeskin yükselişi, halk ozanlarının plakları ve yerli küçük firmaların rekabeti bu yıllara denk gelir. Bugün koleksiyon dünyasında en çok aranan Türkçe plakların büyük bölümü bu dönemden gelir.
1980'ler: LP üretimi sürdü; ancak kasetin yaygınlaşması plak üretimini azalttı. Birçok sanatçı yalnızca kaset çıkarmaya başladı. Bu yüzden 1980'lerin sonunda basılmış plaklar çoğu zaman düşük tirajlıdır ve bazıları sonradan ilgi görmüştür.
1990'lardan bugüne: Üretim büyük ölçüde azaldı; son yıllarda yeniden baskılar ve yeni plaklar arttı. Bu dönem listesi eski plak rehberinde ilk başvuru kaynağıdır.

Etiketinde "Odeon", "Columbia", "Sahibinin Sesi", "Orfeon", "Grafson" ya da "Atlantik" gibi adlar görüyorsanız bunlar plağın dönemine ve türüne ışık tutan firma işaretleridir. Firmaların rolünü eski plak rehberimizin bir sonraki bölümünde anlatıyoruz.

Plak firmaları ve etiketlerin anlattıkları

Etiketteki firma adı, plağın hangi dönemde ve hangi koşullarda basıldığını anlatır. Türkiye'de plak piyasası uluslararası firmalarla başladı, zamanla yerli firmalarla genişledi. Bu plak rehberinin firma bölümü, etiketteki adların ne anlattığını özetler.

Uluslararası firmalar. Erken dönem taş plaklarda Odeon, Columbia, Sahibinin Sesi (His Master's Voice), Pathé ve Polyphon gibi uluslararası firmaların adları görülür. Bu plaklar Avrupa'daki fabrikalarda basıldığı için etiketlerinde yabancı yazılar bulunur.
Yerli firmalar. Cumhuriyet döneminde ve sonrasında Orfeon, Grafson, Atlantik gibi yerli firmalar ortaya çıktı. 1960'lar ve 1970'lerde çok sayıda küçük firma 45'lik ve LP basarak piyasayı canlandırdı.
Küçük ve kısa ömürlü firmalar. Bazı küçük firmalar yalnızca birkaç plak basıp kapandı. Bu firmaların plakları az sayıda basıldığından bugün nadir olabilir.

Bir firmanın adını tanımıyor olmanız plağın değersiz olduğu anlamına gelmez. Tanınmayan etiket bazen en nadir parçadır. Etiketi net çekip bize gönderin. Eski plak rehberi okuyucuları için firma adları değerlemenin yalnızca bir parçasıdır.

Hangi eski plaklar aranır?

Her eski plak değerli değildir; ancak bazı gruplar müzikal, tarihsel ve koleksiyon açısından düzenli ilgi görür. Aşağıdaki gruplar, elinizdeki plakları sınıflandırmanıza yardım eder. Eski plak rehberi okuyan biri için en pratik kural, önce grubu belirlemek, sonra değere bakmaktır.

Erken taş plaklar

Erken dönem taş plaklar, Türkçe ses kayıtlarının ilk örneklerini içerdiği için tarihî belge niteliğindedir. Hafız seslerinin, saz ustalarının, mevlit ve ilahi kayıtlarının, kanto ve fasıl örneklerinin yer aldığı plaklar arasında ulaşılması güç olanlar bulunur. Değeri belirleyen etkenler: kaydı yapan sanatçının önemi, parçanın nadirliği, etiketin ve diskin durumu, çatlak ya da kırık olup olmadığı ve firmanın kimliği. Plak rehberi açısından erken taş plaklar en kırılgan ve en dikkatli ele alınması gereken gruptur.

Taş plakların tamamı değerli değildir. Seri üretilmiş, çok basılmış ve yaygın şarkılar içeren plaklar sıradan olabilir. Buna karşılık sınırlı basılmış, az bilinen sanatçılara ait ya da tarihsel öneme sahip kayıtlar yüksek ilgi görür.

Türk sanat müziği plakları

Klasik ve sanat müziği, plak piyasasının en köklü alanlarından biridir. Dönemin tanınmış okuyucularının ve bestecilerinin plakları hem müzik tarihi hem nostalji açısından aranır. Hafız Burhan, Safiye Ayla, Münir Nurettin Selçuk ve Müzeyyen Senar gibi isimlerin erken kayıtları, ayrıca 1950'ler ile 1970'ler arasındaki LP'ler koleksiyonlarda yer bulur. Birçok sanatçının hem taş plak hem 45'lik hem LP baskısı olduğundan aynı şarkının farklı baskıları arasında büyük fiyat farkı oluşabilir.

Türk halk müziği ve ozan plakları

Halk ozanlarının, türkücülerin ve bölgesel geleneklerin plakları kültürel belge değeri taşır. Bağlama eşliğinde söylenen türküler, deyişler, uzun havalar, zeybekler ve halaylar bu gruptadır. Aşık Veysel ve Neşet Ertaş gibi isimlerin plakları hem halk müziği sevenlerin hem koleksiyoncuların ilgisini çeker. Bölgesel küçük firmaların ürettiği, sınırlı basılmış plaklar bazen çok nadir olabilir.

Anadolu pop ve Anadolu rock plakları

Bugünün plak piyasasında Türkçe plaklar arasında dünya çapında ilgi gören grup, 1960'ların sonundan 1970'lerin sonuna kadar süren Anadolu pop ve Anadolu rock dönemidir. Batı rock ve psikedelik müziğini Anadolu halk ezgileriyle birleştiren bu akım, yurt dışındaki koleksiyoncuların da radarındadır. Barış Manço, Cem Karaca, Erkin Koray, Moğollar, Selda Bağcan ve Edip Akbayram bu dönemin bilinen adlarındandır.

Dönemin birçok 45'liği ve LP'si düşük tirajlı olduğundan nadir sayılır. Kapağı sağlam, diski temiz ve orijinal baskı olan örnekler ayrıca yüksek ilgi görür. Bu alanda yeniden baskılar çok yaygın olduğu için orijinal baskı ile sonraki baskıyı ayırt etmek değerleme açısından kritiktir. Plak rehberimizde Anadolu rock ayrıca vurgulanır, çünkü orijinal ile yeniden baskı farkı en çok burada ortaya çıkar.

Arabesk, fantezi ve pop plakları

1970'lerde arabeskin, 1980'lerin başında fantezi ve pop müziğin yükselişi plak piyasasında büyük hacimli bir üretim doğurdu. Bu dönemin çok satan albümleri çoğunlukla yüksek tirajla basıldığı için bulunması kolaydır. Buna karşılık bazı sanatçıların ilk 45'likleri, sınırlı basılmış kayıtları, özel baskıları ve imzalı örnekleri nadir kabul edilir. "Çok satmış" ile "çok aranan" arasındaki fark önemlidir: kitleler çok dinlemiş olabilir ama tiraj yüksekse koleksiyon değeri sınırlı kalır.

Çocuk plakları, masallar, tiyatro ve komedi kayıtları

Çocuk şarkıları, masal anlatımları, radyo oyunları, tiyatro ve komedi kayıtları da ilgi gören gruplardır. Hem nostalji hem belge değeri taşırlar. Genellikle ucuz kâğıt kapaklarla basıldıkları ve çocuklar tarafından yoğun kullanıldıkları için korunmuş örnekleri azdır; iyi durumdakiler bu yüzden dikkat çeker.

Marşlar, bando ve resmî kayıtlar

Mehter, bando, askerî marşlar, istiklal ve cumhuriyet marşları, resmî tören müzikleri ve dönemin siyasi ya da tarihî olaylarına bağlı kayıtlar tarih meraklıları ve belge koleksiyoncuları için önemlidir. Özellikle erken Cumhuriyet dönemine ait, tarihî bir olaya ya da kişiye bağlı kayıtlar ayrıca ilgi görür.

Yabancı müzik Türkiye baskıları

Yabancı sanatçıların Türkiye'de basılmış plakları ayrı bir koleksiyon alanıdır. Türkiye baskısı, orijinal ülkedeki baskıdan farklı kapak, etiket ya da parça listesi taşıyabilir ve bu bazen ek değer yaratır. Yabancı şarkıların Türkçe sözlü uyarlamalarını içeren plaklar da dönemin müzik zevkini gösterdiği için ilgi görür.

Çok dilli İstanbul kayıtları

İstanbul'da yapılmış Rumca, Ermenice, Ladino ve Arapça plaklar, şehrin çok kültürlü müzik yaşamının belgeleridir. Bu kayıtların bir kısmı çok az sayıda hayatta kalmıştır. Etiketinde farklı bir alfabe gördüğünüz bir plağı atmayın; fotoğrafını çekip değerlendirmeye alın.

Anadolu rock dönemine ait 45'lik ve LP kapakları yan yana

Plağı tanımak: etiket, ölü alan ve kapak

Bir plağın tanıtım kartı üç yerdedir: ortadaki yuvarlak etiket, etiketin dışındaki boş alan (ölü alan) ve kapak. Üçünü birlikte okuduğunuzda plak hakkında çoğu şeyi söyleyebilirsiniz. Plak rehberinin bu bölümü, fotoğraf çekerken neye bakacağınızı da gösterir.

Etiket (ortadaki yuvarlak kâğıt)

Etiket, plağın kimlik kartıdır. Üzerinde genellikle şu bilgiler yer alır: Plak rehberi okurken etiketi her zaman ilk bakacağınız yer olarak düşünün.

Firma adı ve logosu. Hangi şirketin bastığını ve çoğu zaman dönemini gösterir.
Parça adı, söz ve beste sahipleri, sanatçı. Taş plaklarda tek parça, 45'liklerde A ve B yüzü, LP'lerde yüzdeki parçaların listesi yazılıdır.
Katalog numarası. Firmanın o plağa verdiği sıra numarasıdır; baskıyı tanımak için en önemli işaretlerden biridir.
Devir sayısı. "78", "45" ya da "33" gibi. Taş plaklarda bazen yalnızca firma işaretinden anlaşılır.
Ülke ibaresi ve tasarım biçimi. Etiket renkleri, yazı karakteri ve logo tasarımı dönemler içinde değişir; erken baskılarla sonraki baskılar bu ayrıntılarla ayrılır.
Stereo ya da mono ibaresi. LP'lerde baskının türünü söyler.

Etiketin yırtık, ıslanmış, silinmiş ya da üzerine yazı yazılmış olması değeri düşürür. Etiketi ıslatıp temizlemeye çalışmayın; kâğıt etiket bu işlemde kolayca bozulur ve geri dönüşü olmaz.

Ölü alan ve matris numarası

Plağın etiketle oluk arasındaki, ses olmayan bölümüne ölü alan denir. Burada çoğunlukla elle kazınmış ya da basılmış küçük harf ve rakam dizileri bulunur. Bunlara matris numarası denir ve plağı basan kalıbı tanımlar.

Matris numarası iki işe yarar. Birincisi, aynı katalog numarasına sahip plaklar arasında farklı baskıları ayırt etmeyi sağlar: erken baskıların matrisi farklı, sonraki baskıların matrisi farklı olabilir. İkincisi, plağın hangi fabrikada ve yaklaşık hangi dönemde basıldığını anlamaya yardım eder. Bu bölgeyi ışığa tutup eğik bakarak okuyabilirsiniz; fotoğraflarken de mutlaka çekin. Matris numarası, plak rehberlerinde sık atlanan ama en açıklayıcı ayrıntıdır.

Kapak (zarf)

Kapak, plağın dış görünümünü taşır ve LP'lerde değerin önemli bir parçasıdır. Kapakta bakılacak başlıca noktalar: Plak rehberi açısından kapak, diskten bağımsız bir değerleme kalemidir.

Basım kalitesi. Orijinal baskıların kapakları genellikle daha iyi kâğıda basılmıştır; sonraki baskılarda renkler soluk ve baskı düz olabilir.
Arka kapak bilgileri. Parça listesi, firma adresi, katalog numarası ve baskı bilgisi buradadır.
Bozulmalar. Kenar yıpranması, halka şeklinde diskin kapakta bıraktığı iz (ring wear), dikiş yerinde açılma, ıslanma lekesi, yırtık ve yazı. Kapak ne kadar sağlamsa değer o kadar yüksektir.
Ekler. İç kapak, şarkı sözü kartı, poster ya da promosyon kartı gibi ekler bazı LP'lerde ayrıca değer taşır.

Kapağı olmayan plak satılabilir; ama kapaklı ve kapaksız aynı plak arasında fark oluşur. Kapak, diskten bağımsız olarak değerlendirilir.

Orijinal baskı mı, yeniden baskı mı?

Özellikle Anadolu rock ve benzeri aranan alanlarda orijinal baskı ile sonradan yapılmış yeniden baskı arasında büyük fark vardır. Elinizdeki plağın hangisi olduğunu anlamaya yardım eden ipuçları şunlardır: Bu ayrım eski plak rehberi okurken en çok başvurulan konulardan biridir.

Etiket tasarımı. Erken baskı etiketlerinin tasarımı farklıdır; sonraki baskılarda logo, renk ve yazı değişmiş olabilir. Etiketin kâğıdı ve baskı kalitesi de ipucudur.
Katalog ve matris numarası. Orijinal baskıda numaralar tutarlı ve döneme uygundur; yeniden baskıda farklı bir numara, farklı bir fabrika kodu görülebilir.
Kapak baskısı ve kâğıdı. Çok düzgün, canlı ve parlak kapak, yeniden baskı işareti olabilir. Eski kapaklarda doğal bir yaşlanma ve baskı tekniği izleri görülür.
Barkod ve yeni logolar. Kapakta ya da etikette barkod, "yeniden basım" ya da "reissue" ibaresi veya modern bir şirket logosu varsa baskı büyük olasılıkla sonradandır.
Vinilin görünümü. Renkli, yarı saydam ya da çok ağır (gramajı yüksek) vinil, çoğunlukla yeni baskı demektir.
Fiyat ve ağırlık. Çok ağır, kalın ve düzgün bir disk, modern bir yeniden baskı olabilir.

Bu ipuçları ilk süzgeçtir. Bir plağın orijinal baskı olup olmadığı kesin olarak, etiket, matris numarası, kapak ve vinil birlikte incelenerek anlaşılır. Kopya (bootleg) baskılar da vardır: orijinalin görünüşünü taklit edip izinsiz basılan bu plaklar koleksiyon değeri taşımaz. Elinizdeki plağın hangisi olduğundan emin değilseniz fotoğrafını gönderin; bunu görmek bizim işimiz. Eski plak rehberimizin en önemli bölümlerinden biri budur.

45'lik ve LP yan yana; etiket ve kapak ayrıntısı

Kondisyon: plağın durumu nasıl derecelendirilir?

Bir plağın değeri kondisyonuna çok bağlıdır. Koleksiyon dünyasında yaygın kullanılan derecelendirme, disk ve kapak için ayrı ayrı yapılır. Aşağıdaki sınıflar genel kabul görmüş bir çerçevedir: Plak rehberimizdeki bu sınıflar, ekspertizde kullandığımız dile de yakındır.

Mint (M): Hiç çalınmamış, açılmamış ya da açılmış ama hiç iz taşımayan. Çok nadirdir.
Near Mint (NM): Neredeyse yeni; yüzeyde belirgin iz yok, çok az çalınmış.
Very Good Plus (VG+): İyi durumda; hafif yüzey izleri var ama çalışmayı etkilemiyor.
Very Good (VG): Belirgin yüzey izleri ve hafif çıtırtı var; yine de dinlenebilir.
Good (G) ve altı: Derin çizikler, atlamalar ve yoğun gürültü; koleksiyon değeri düşük.

Kondisyonu değerlendirirken bakılan unsurlar: Eski plak rehberi okurken derecelendirme sınıflarını ezberlemeniz gerekmez; fotoğraf göndermeniz yeterlidir.

Yüzeydeki ince (hafif) ve derin çizikler
Eğrilik (plağın düz durmaması)
Kenar ve orta delik aşınması
Çatlak ve kırık (özellikle taş plakta)
Etiket durumu
Kapağın durumu
Pikap izleri ve yağlı parmak izleri

Plağın çalınıp çalınmadığı ve sesinin nasıl geldiği ayrı bir ölçüttür; ama değerli bir plağı denemek için çalmak, yanlış iğneyle plağa zarar verebilir. Ekspertiz sırasında plağı çalmanızı istemeyiz; yüzeyin fotoğrafı çoğu zaman yeterlidir.

Plağın değerini ne belirler?

Bir plağın değeri tek bir özelliğe değil, birbirini etkileyen birkaç ölçüte bağlıdır. Ekspertizde bu ölçütler sırayla değerlendirilir ve sonunda bir değer aralığı oluşturulur. Bu ölçütleri bilmek, elinizdeki koleksiyonun neden bazı parçalarda yüksek, bazılarında sınırlı değer taşıdığını anlamanızı sağlar. Eski plak rehberimizin bu bölümü, değerin nasıl oluştuğunu sekiz başlıkta özetler.

1. Sanatçı ve eser

Sanatçının tanınmışlığı ve müzik tarihindeki yeri önemlidir; ama tek başına yeterli değildir. Aynı sanatçının bazı plakları çok aranırken bazıları sıradan olabilir. Plaktaki parçanın bir dönüm noktasını temsil etmesi, sanatçının ilk kaydı olması ya da sonradan unutulmaz hâle gelen bir şarkıyı içermesi değeri artırabilir.

2. Tiraj ve nadirlik

Kaç adet basıldığı, değerlemenin en kritik unsurlarından biridir. Sınırlı basılmış, küçük firmalarca üretilmiş, yalnızca belirli bir bölgede satılmış ya da kısa sürede piyasadan çekilmiş plaklar nadirdir. Çok satan, yaygın plaklar ise çoğunlukla sıradandır.

3. Kondisyon: disk ve kapak

Yukarıda anlattığımız derecelendirme burada belirleyicidir. Aynı plağın NM ve VG durumları arasında çok büyük değer farkı olabilir. Kapak ve disk ayrı ayrı değerlendirilir; ikisi de iyiyse değer katlanır.

4. Baskı: ilk baskı mı?

İlk baskı (orijinal baskı) çoğu zaman sonraki baskılardan daha değerlidir. Etiket, katalog ve matris numaralarıyla ayrılır. Yeniden baskılar genellikle düşük değerdedir.

5. Firma ve etiket

Hangi firmanın bastığı, o firmanın dönemi ve tirajı değeri etkiler. Küçük, kısa ömürlü firmalar bazen bugün aranan nadir plaklar üretmiştir.

6. Ekler, imza ve promosyon

Poster, iç kapak, bilgi kartı, sanatçı imzası ve promosyon damgası bazı plaklarda değer katar. Bir "promosyon" ya da "numune" damgası bazen plağın sınırlı dağıtıldığını gösterir.

7. Tür ve talep

Piyasa ilgisi zamanla değişir. Bir dönemde ilgi görmeyen tür, başka bir dönemde yeniden gözde olabilir. Bu yüzden güncel talep, değerleme anında göz önüne alınır.

8. Bütünlük ve set

Albüm setleri, çok plaklı kutular ve seriler eksiksizse daha değerlidir. Tek parça eksik bir set, değerinden kaybeder.

Fiyat basamakları: yaklaşık bir çerçeve

Plak fiyatları için sabit bir liste yoktur; ilgi, kondisyon ve baskıya göre hızla değişir. Aşağıdaki basamaklar rakam yerine nitelik ölçüsü verir ve elinizdekini yaklaşık olarak konumlandırmanıza yardım eder. Bu basamaklar plak rehberinde rakam yerine nitelik ölçüsü olarak verilmiştir.

Seri ve yaygın plaklar. Çok basılmış, kondisyonu orta, kapağı sıradan LP ve 45'likler bu gruptadır. Değer sınırlıdır ama toplu bir koleksiyonun parçası olarak ilgi görebilir.
Kondisyonu iyi, orta nadir plaklar. Kapağı ve diski iyi korunmuş, tanınmış sanatçıların ilk baskıları bu gruptadır.
Aranan ve nadir plaklar. Anadolu rock, erken taş plak, sınırlı tirajlı ve ilk baskı plaklar. Kondisyon bu grupta fiyatı en çok belirleyen unsurdur.
Çok nadir ve belgeli parçalar. Az sayıda basılmış, tarihsel öneme sahip ya da imzalı örnekler. Bu grup için değer önceden tahmin edilemez; fiziksel incelemeyle ortaya konur.

İki yanılgıya dikkat edin. Birincisi "eski olan her plak pahalıdır" varsayımıdır. Eski ama çok basılmış ve kondisyonu zayıf bir plak, daha yeni ama nadir ve temiz bir plaktan daha düşük değerde olabilir. İkincisi "dedemin plağı" hikâyesidir; duygusal olarak paha biçilmezdir ama belgelenmedikçe fiyatı kendiliğinden artırmaz. Buna rağmen hikâyeyi mutlaka anlatın; ekspertiz sırasında yönlendirici olur. Bu plak rehberi, hikâye ile belgeyi bilerek ayırır.

Plak koleksiyonunu adım adım değerlendirmek

Elinizde bir plak koleksiyonu varsa, ekspertize hazırlanırken aşağıdaki yol haritasını izleyin. Bu adımlar hem zamandan tasarruf ettirir hem değerlemeyi doğru kılar. Eski plak rehberinin bu adımları hem tek plak hem yüzlerce plaklık koleksiyon için geçerlidir.

Adım 1: Müdahale etmeyin

Plakları yıkamayın, etiketlerini temizlemeye çalışmayın, kapaklara bant yapıştırmayın, çizikleri cilalamayın, çatlak taş plakları yapıştırmayın. Yumuşak kuru bir bezle yüzeydeki tozu almak dışında hiçbir şey yapmayın.

Adım 2: Türe göre ayırın

Plakları üç yığına bölün: taş plaklar, 45'likler ve LP'ler. Taş plakları ayrıca, kırılmaları önlemek için üst üste yığmayın; mümkünse dik ve ayrı ayrı yerleştirin.

Adım 3: Sayın ve not alın

Her türde kaç plak olduğunu yazın. Çoğu zaman bir koleksiyonun toplam değeri, en değerli birkaç parçanın değeriyle belirlenir; ama sayı da hacim ve planlama açısından önemlidir.

Adım 4: Öne çıkanları ayırın

Bildiğiniz sanatçıların, eski firmaların, farklı alfabeli ya da yabancı dilde etiketlerin, imzalı ve ekli (poster, kart) plakların bulunduğu bir yığın oluşturun. Bunlar ekspertizin öncelikli parçalarıdır.

Adım 5: Fotoğraflayın

Aşağıdaki kareler çoğu plak için yeterlidir:

Kapağın ön ve arka yüzü
Kapağın sırtı (LP'lerde dikiş yeri)
Plağın her iki yüzündeki etiket
Ölü alandaki matris numaraları
Diskin yüzeyi (eğik ışıkla çizikleri gösterecek şekilde)
Çatlak, kırık, yırtık, ıslanma ve leke gibi bozulmalar
Ekler: poster, iç kapak, kart, imza

Fotoğrafları flaşsız, yumuşak gün ışığında, sade bir zeminde çekin. Disk yüzeyini parlak ışığa karşı tutup eğerek çekerseniz çizikler görünür hâle gelir.

Plak ekspertizi için kapak, etiket ve disk yüzeyi fotoğraflarının çekimi

Adım 6: Hikâyeyi yazın

Plakların size nasıl ulaştığını kısaca yazın: kimden, ne zaman? Ailede anlatılan bir hikâye, eski bir fatura ya da pikapla birlikte saklanan notlar varsa onları da ekleyin. Süslemeden ve bilmediğiniz ayrıntıları tahmin etmeden olduğu gibi yazın. Plak rehberimiz hikâyenin süslenmeden yazılmasını önerir.

Adım 7: Fotoğrafları gönderin

Hazırladığınız fotoğrafları ve notları WhatsApp'tan iletin. Firmamız ön değerlendirmeyi yapar; uygun koleksiyonlarda yerinde inceleme de yapılır.

Plaklar çalınabilir mi, denemeli miyim?

Çoğu kişi plağı "çalıp bakmak" ister. Bu doğal bir merak; ama bazı durumlarda zarar verir. Plak rehberimiz bu konuda ihtiyatlı olmanızı önerir.

Taş plak. Modern pikaplar genellikle 33 ve 45 devir için tasarlanmıştır. Taş plağı yanlış iğneyle çalmak hem plağa hem iğneye zarar verir. Çatlak ya da eğri bir taş plak çalarken kırılabilir.
Kirli ve çizik plaklar. Kirli bir diski iğneyle çalmak kiri oluğa gömer ve yüzeyi bozar.
Değerli görünen LP ve 45'likler. Eğer plak nadir görünüyorsa, çalmadan fotoğraflayın. Yüzeyin görünümü kondisyon hakkında çoğu zaman yeterli bilgi verir.

Plağın çaldığını ve sesinin nasıl geldiğini bilmek isterseniz bunu not edin; ama değerlendirme için çalmak şart değildir.

Plakları koruma ve saklama

[[GÖRSEL 5 · dosya: plak-dik-saklama-ve-ic-kilif.jpg · alt metin: Plakların dik saklanması ve asitsiz iç kılıfla korunması]]

Satmayı düşünmeseniz bile plakları doğru saklamak değerlerini korur. Aşağıdaki kurallar hem taş plaklar hem vinil plaklar için geçerlidir. Eski plak rehberi okuyanların en çok sorduğu konulardan biri saklamadır.

Dik saklayın. Plakları kitap gibi dik olarak, aralarında hafif bir sıkılıkla saklayın. Üst üste yığmak ağırlıktan eğrilmeye ve çatlamaya yol açar; taş plaklar için bu çok daha risklidir.
Isı ve güneşten uzak tutun. Vinil ısıda eğrilir; kapak güneşte solar. Radyatör, pencere önü ve bodrum rutubeti uygun değildir.
Nemden koruyun. Nem kapakta küf ve lekeye, etikette kabarmaya yol açar.
İç kılıf kullanın. Diski, toz tutmayan, asitsiz iç kılıfla saklayın. Kapağı da dış koruyucu poşete koymak kenar yıpranmasını azaltır.
Kenarlarından tutun. Diske parmak izi bırakmamak için kenarından ve etiket kısmından tutun; oluklara dokunmayın.
Ağır koli kullanmayın. Plakları taşırken küçük, dolu ama sıkıştırılmamış kolilere yerleştirin; büyük koliler ağırlıkla plakları ezer.
Kırık parçaları saklayın. Kırık ya da çatlak bir taş plağın parçalarını atmayın; hasarlı olsa da değerlendirilebilir.

Satmadan önce temizlik: neden yapmamalısınız?

Plak temizliği kendi başına bir uzmanlık alanıdır ve yanlış yapılırsa geri dönüşü yoktur. Satmadan önce kendiniz temizlemeye çalışmayın: Plak rehberimiz bu yüzden temizliği satış öncesi önermez.

Taş plak şellak olduğu için su ve alkolden zarar görür. Islak bezle silmek yüzeyi matlaştırır.
Etiket kâğıttır; ıslatılırsa kabarır, dökülür ya da mürekkep akar.
Kapak temizliği kâğıdı soldurur, baskıyı bozar.
Çizikleri cilalamak oluğu siler.

Yalnızca yumuşak, kuru bir bezle tozunu alın. Yapışkan bir leke ya da küf varsa dokunmayın; fotoğrafını gönderin ve nasıl ilerleneceğini birlikte değerlendirelim.

Gramofon, pikap ve ses cihazları

Plak koleksiyonlarıyla birlikte çoğu zaman gramofon, pikap, radyo-pikap kabini, plak çantaları ve ses cihazları da çıkar. Bu eşyaların değeri markasına, durumuna, çalışıp çalışmadığına ve özgünlüğüne bağlıdır. Hunili (kornalı) gramofonlar, ahşap kabinli radyo-pikaplar ve eski markaların cihazları koleksiyonerler arasında ilgi görür. Eski plak rehberimiz cihazlara da değinir ama asıl odağı plaktır.

Cihazlarınızı da plaklarla birlikte fotoğraflayıp gönderebilirsiniz. Cihazın markasını ve model etiketini, arkasındaki seri numarasını, kabinin durumunu ve varsa eksik parçaları gösterin. Cihazı kendiniz açıp temizlemeye çalışmayın. Ahşap kabinli pikaplar için antika dekorasyon ürünleri sayfamız da ilginizi çekebilir.

Plak ve kâğıt koleksiyonlarının yakın dünyası

Plak koleksiyonları genellikle yalnızca diskten ibaret değildir. Yanında şarkı sözü kitapçıkları, notalar, kataloglar, konser afişleri ve fotoğraflar da bulunur. Bu kâğıt eşyaların değeri ve saklanması kitaplarla aynı kurallara tabidir. Nota ve kitapçıklar için antika kitap rehberimizdeki koruma ve değerleme ilkelerine bakabilirsiniz. Belge niteliğindeki her kâğıdı plakla birlikte saklayın; birbirinden ayırmayın.

Hukuki ve etik notlar

Bu bölüm hukuki tavsiye değildir; dikkat edilecek alanları gösterir. Plak sahibi olmak, plağın içindeki kaydın telif hakkına sahip olmak anlamına gelmez. Fiziksel bir nesne olarak plağı satmak serbesttir; ama kaydı çoğaltmak ve dağıtmak telif hukukuna tabidir. Kopya ve izinsiz baskı plaklar ise koleksiyon değeri taşımaz. Bu eski plak rehberi hukuki tavsiye yerine geçmez.

Menşei belirsiz parçaları, çalıntı olduğundan şüphelenilen koleksiyonları ve sahipliği tartışmalı mirasları satın almayız. Elinizdeki koleksiyonun size miras ya da satın alma yoluyla ulaştığını anlatabiliyorsanız süreç çok daha rahat ilerler. Hukuki bir konuda emin değilseniz bir avukata danışın.

Miras kalan plak koleksiyonlarıyla ne yapmalı?

Miras kalan koleksiyonlar çoğu zaman büyüktür ve içinde ne olduğu bilinmez. Önce koleksiyonu bozmadan olduğu gibi saklayın. Düzenli bir sıralama (sanatçı, tür, boyut) varsa bozmayın; bu bir koleksiyoncunun emeğini gösterir ve değerlendirmeyi kolaylaştırır. Plak rehberimiz miras kalan koleksiyonlar için bu sırayı önerir.

Mirasçılar birden fazlaysa kararın ortak verilmesi önemlidir. Ekspertiz sonucunu hep birlikte öğrenmek, ileride çıkabilecek anlaşmazlıkları önler. Değeri öğrenmek satmaya karar verdiğiniz anlamına gelmez. Ekspertizden sonra saklamayı da satmayı da daha bilgili düşünebilirsiniz.

Büyük koleksiyonlar için fotoğraf göndermek zor olabilir. Bu durumda koleksiyonun genel görünümünü, raflardan birkaç kareyi ve öne çıkan plakların fotoğraflarını gönderin; sonrasında yerinde inceleme planlanır.

Örnek durumlar

Aşağıdaki örnekler, değerlemede karşılaşılan tipik durumları anlatır. Gerçek kişilere ya da belirli bir plağa ait değildir; mantığı göstermek içindir. Eski plak rehberinde yer alan bu örnekler mantığı göstermek içindir.

Örnek 1: Kapağı yırtık, diski temiz 45'lik. Anadolu rock dönemine ait, düşük tirajlı bir 45'liğin kapağı yırtık ama diski temizse, kondisyon notu iki parçaya ayrılır. Disk iyi olduğu için ilgi görmeye devam eder; ama kapak sağlam olsaydı değer yükselirdi.

Örnek 2: Çok sayıda ama yaygın LP. Bir koleksiyonda 300 LP var ama çoğu yüksek tirajlı pop ve arabesk albümüdür. Tek tek değerleri sınırlıdır; ama kondisyonu iyi ve düzenli bir koleksiyon olarak ilgi görebilir. Bu içinde birkaç nadir parça da çıkarsa toplam değer önemli ölçüde artar.

Örnek 3: Yarım kalmış taş plak kolisi. Bir bodrumda kolide duran taş plaklar, birkaç tanesi çatlak olsa bile erken dönem kayıtlar içerebilir. Çatlaklı olanlar da fotoğrafla değerlendirilir; çünkü nadir bir kayıt çatlaklı olsa da ilgi görür.

Örnek 4: Yeniden baskı sanılan orijinal. Kapağı sade ve basımı mütevazı bir LP, "kötü baskı" diye düşünülebilir. Oysa dönemin orijinal baskıları çoğu zaman sadedir; yeniden baskılar daha gösterişli olabilir. Etiket ve matris numarası kontrol edilmeden karar verilmemelidir.

Örnek 5: Parlak ve ağır "orijinal". Kapağı çok canlı, diski kalın ve ağır, renkli vinil bir plak ilk bakışta çok değerli görünür; ama büyük olasılıkla modern bir yeniden baskıdır. Ağırlık ve renk bir kalite göstergesi olmayabilir.

Plak satarken en sık yapılan hatalar

Eski plak rehberimizin bu bölümü, sıradan görünen ama maliyetli olan davranışları toplar.

Plakları temizlemek. Islak bezle silmek, etiketi ovmak, cilalamak değeri düşürür.
Kapağı atmak. Kapağı eski, yıpranmış ya da yırtık diye atmayın. Kapak değerin önemli bir parçasıdır.
Plakları karıştırmak. Disk ve kapağı ayrı yerlerde saklamak, eşleşmeyi bozar. Birlikte saklayın.
Çatlak taş plağı atmak. Çatlak ya da kırık olsa bile nadir bir kayıt ilgi görebilir.
Yalnızca bildiğiniz sanatçıya bakmak. Tanınmayan bir etiket ya da sanatçı bazen en nadir parçadır.
Fotoğrafı eksik göndermek. Yalnızca kapak fotoğrafı yetmez; etiket ve matris numarası da gerekir.
Gerekçesi açıklanmayan teklifi kabul etmek. İyi bir teklif, değerini gerekçeleriyle açıklayan tekliftir. Gerekçe verilmeyen bir fiyatı kabul etmeyin.
Plakları zarar verecek şekilde taşımak. Üst üste yığılmış, sıkıştırılmış koliler plakları eğer ve çatlatır.
Çalarak denemek. Değerli görünen taş plağı yanlış iğneyle çalmak plağa zarar verir.

Satmayı düşünüyorsanız

İstanbul Antika Sanat olarak taş plak, 45'lik, LP ve koleksiyon plaklarını satın alıyoruz. Süreç şöyle işler:

Fotoğrafları gönderin. Kapak, etiket, matris numarası ve diskin yüzeyini WhatsApp'tan iletin.
Ücretsiz ön değerlendirmeyi alın. Uzmanlarımız fotoğrafları inceler; türü, olası dönemi, dikkat çeken özellikleri ve yaklaşık değeri bildirir. Bu aşamada hiçbir ücret ödemezsiniz.
Gerekirse yerinde inceleme yapalım. Uygun koleksiyonlarda fiziksel inceleme isteriz.
Teklifimizi değerlendirin. Teklifimizi gerekçesiyle anlatırız. Uygun bulmazsanız hiçbir yükümlülüğünüz olmaz.
Aynı gün nakit ödeme. Fiyatta anlaştığımızda ödemeyi aynı gün nakit yaparız.

Doğrudan alım teklifi, bir koleksiyoncunun ileride yeniden satış yaparken elde edeceği fiyattan düşük olabilir; çünkü alım fiyatı yeniden satış riskini ve masrafını da içerir. Bunu her zaman açıkça söyleriz. Ayrıntılı süreç için eski plak alanlar sayfamıza, genel hazırlık için antika satma rehberimize bakabilirsiniz. Koleksiyonunuzun bulunduğu şehir İstanbul ise İstanbul antika alanlar sayfamız bölgeyi anlatır. Eski plak rehberimiz bu aşamada size yol gösterir; asıl değerlendirmeyi fotoğraflarınızla biz yaparız.

WhatsApp'tan fotoğraf gönderin

Plak terimleri sözlüğü

Eski plak rehberini okurken karşılaşacağınız terimlerin kısa karşılıkları şunlardır:

A yüzü / B yüzü: Plağın iki yüzü; 45'liklerde A genellikle öne çıkarılan parçadır.
Bootleg: İzinsiz, kopya baskı.
Çıtırtı: Yüzey aşınmasından kaynaklanan ses.
Ölü alan (run-out): Etiketle oluk arasındaki, ses içermeyen bölüm; matris numarası burada bulunur.
EP: İki yüzünde birkaç parça bulunan 45 devirlik 7 inç plak.
Eğrilik (warp): Plağın düz durmaması.
İç kılıf: Diski kapağın içinde koruyan kâğıt ya da plastik kılıf.
İlk baskı: Bir plağın ilk basılan sürümü.
Kapak (zarf, jacket): Plağı taşıyan dış kâğıt kılıf.
Katalog numarası: Firmanın plağa verdiği sıra numarası.
LP: Uzun çalan plak, 33 devirlik 12 inç plak.
Matris numarası: Plağı basan kalıbın numarası.
Mono / stereo: Tek kanallı / iki kanallı kayıt.
Orijinal baskı: Kendi döneminde basılmış sürüm.
Promosyon (numune): Satış dışı, dağıtım amaçlı baskı.
Ring wear: Diskin kapakta bıraktığı halka biçimli iz.
Single (45'lik): 7 inç, 45 devirlik plak.
Şellak: Taş plakların yapıldığı doğal reçine karışımı.
Taş plak: 78 devirlik şellak plak.
Yeniden baskı (reissue): Orijinal basımdan sonra yapılan baskı.
Yüzey gürültüsü: Diskin yüzeyinden gelen istenmeyen ses.

Sık sorulan sorular

Eski plak rehberi okuyucularının en sık sorduğu sorular şunlardır:

Bu eski plak rehberi hangi plakları kapsar?

Taş plak, 45'lik ve LP başta olmak üzere Türkçe ve yabancı plakları, kapak ve etiket okumayı, orijinal baskı ayrımını, kondisyon derecelendirmesini ve değerleme ölçütlerini kapsar.

Eski plaklar değerli midir?

Bazıları evet, bazıları sınırlı değerdedir. Değer; sanatçı, tiraj, kondisyon, baskı ve talebe bağlıdır. Erken taş plaklar ve düşük tirajlı Anadolu rock plakları ilgi görür; yaygın, çok basılmış plaklar ise çoğunlukla sınırlı değerdedir.

Taş plak ile vinil plak arasındaki fark nedir?

Taş plak şellak karışımından yapılmış, yaklaşık 78 devirli, sert ve kırılgan bir plaktır. Vinil plak esnektir; 45 ve 33 devirli türleri vardır.

Plağımın kapağı yoksa satılabilir mi?

Evet. Kapağın olmaması fiyatı etkiler ama plağı değersiz yapmaz. Kapağı bulmaya çalışıp yanlış kapakla eşleştirmeyin.

Çizik ya da çatlak plaklar satılabilir mi?

Evet. Nadir bir kayıt çizik ya da çatlak olsa bile ilgi görebilir. Fotoğrafını göndererek değerlendirebiliriz.

Plaklarımı satmadan önce temizlemeli miyim?

Hayır. Temizlik etiketi, kapağı ve yüzeyi bozabilir. Yalnızca yumuşak kuru bir bezle tozunu alın.

Orijinal baskı ile yeniden baskıyı nasıl ayırırım?

Etiket tasarımı, katalog ve matris numarası, kapak baskısı, barkod ve vinil görünümü birlikte değerlendirilir. Kesin karar için fotoğraflarını gönderin.

Tek plak da alıyor musunuz?

Evet. Tek bir plağı da, yüzlerce plaklık koleksiyonu da değerlendiriyoruz.

Plaklarla birlikte gramofon ya da pikabım var, onlara da bakıyor musunuz?

Evet. Gramofon, pikap ve ses cihazlarını da fotoğrafla değerlendirebiliriz.

Değerleme ücretli mi?

Hayır. Fotoğraflar üzerinden yaptığımız ön değerlendirme ücretsizdir ve bağlayıcı değildir.

Ödeme nasıl yapılır?

Fiyatta anlaştığımızda ödemeyi aynı gün nakit olarak yaparız.

Büyük koleksiyonumu taşımak zor, ne yapmalıyım?

Önce koleksiyonun genel fotoğraflarını ve öne çıkan plakların fotoğraflarını gönderin. Uygun koleksiyonlarda yerinde inceleme planlarız.

Taş plakları çalmayı deneyebilir miyim?

Özel iğne ve uygun pikap olmadan denemeyin. Yanlış iğne hem plağa hem iğneye zarar verir.

Sonuç: Plağınızın gerçek değerini öğrenin

Plak; müziğin, tasarımın ve baskı tekniğinin buluştuğu, değeri tek bir formüle sığmayan bir koleksiyon nesnesidir. Tür, tiraj, baskı, kondisyon, kapak ve talep birlikte belirler. Sıradan görünen bir plak nadir çıkabilir; çok sevilen bir şarkının plağı ise yaygın olabilir.

Elinizde bir taş plak, 45'lik ya da LP varsa önce olduğu gibi koruyun, fotoğraflayın ve belgelerini toplayın. Ardından plak alanlar sayfamızdan ücretsiz ekspertiz alın; teklifimizi uygun bulursanız ödemeyi aynı gün nakit yapalım. Plak türleri, etiket okuma, orijinal baskı ayrımı ve değerleme ölçütlerinin tamamı için bu eski plak rehberi yanınızda; genel bakış için eski plaklar sayfamıza uğrayabilirsiniz.

WhatsApp'tan fotoğraf gönderin